Krótka odpowiedź: materac posłuży dłużej, jeśli od pierwszego dnia leży na przewiewnym stelażu, jest regularnie wietrzony i obracany średnio raz na 3 miesiące, a od wilgoci i zabrudzeń chroni go zdejmowany pokrowiec i ochraniacz. Samego materaca nie pierze się na mokro, nie czyści parą ani chemicznie. Po rozpakowaniu z próżni potrzebuje 48–72 godzin, by odzyskać pełny kształt.
Materac to jeden z niewielu sprzętów w domu, z których korzystamy codziennie przez kilka lat. Mimo to rzadko o niego dbamy, dopóki nie pojawi się wgłębienie albo zapach. Poniżej zebraliśmy zasady, które naprawdę mają znaczenie, od dnia dostawy do decyzji o wymianie.
Pierwsze dni: rozpakowanie materaca z próżni
Nasze materace są pakowane próżniowo, żeby zajmowały w transporcie jak najmniej miejsca i były lepiej chronione przed uszkodzeniem. Po dostawie:
- Rozpakuj materac możliwie szybko. Nie zaleca się przechowywania materaca w szczelnym opakowaniu próżniowym dłużej niż ok. 10 dni.
- Uważaj na ostre narzędzia. Folię najłatwiej rozciąć nożykiem trzymanym płasko, z dala od pokrowca. Jedno nieostrożne cięcie może uszkodzić tkaninę.
- Połóż materac od razu na stelażu łóżka i pozostaw go, aż odzyska pełną objętość. Zajmuje to 48–72 godziny. Materac można użytkować, gdy wróci do właściwego kształtu.
- Po rozpakowaniu nie przewoź materaca w pozycji pionowej.
- Wietrz sypialnię. Nowy materac może mieć własny, specyficzny zapach, który zanika w miarę upływu czasu.
Folię wyrzuć do pojemnika na odpady segregowane. Jeśli kupujesz materac dla rodzica, najlepiej, żeby ktoś z rodziny pomógł go rozpakować i ułożyć.
Obracanie i odwracanie
Materac warto obracać średnio raz na 3 miesiące. Ciało przez większość nocy naciska w tych samych miejscach, zwłaszcza w okolicy bioder. Obrót rozkłada to obciążenie równiej, co zwiększa żywotność materaca i poprawia higienę snu.
Przy materacu dwustronnym są dwa rodzaje ruchu:
- obrót o 180° w poziomie (głowa na miejsce nóg): strona, na której śpisz, się nie zmienia, więc twardość zostaje ta sama,
- odwrócenie na drugą stronę: zmienia twardość, np. z H3 na H4.
W materacu dwustronnym o dwóch różnych twardościach regularne odwracanie oznacza zmianę twardości co kilka miesięcy. Jeśli jedna strona pasuje Ci wyraźnie bardziej, rób tylko obrót głowa–nogi. Warto zapisać sobie, która strona jest którą, bo po roku łatwo zapomnieć.
Wietrzenie i wilgoć
Szacuje się, że każdej nocy organizm oddaje średnio ponad 300 ml potu, co w skali roku daje ponad 100 litrów wilgoci, która w dużej części wnika w materac. Wilgoć sprzyja roztoczom kurzu domowego. W badaniu domów, w których utrzymywano wilgotność względną poniżej 51%, liczba roztoczy i ilość ich alergenów w kurzu były po kilkunastu miesiącach wyraźnie niższe niż w domach wilgotnych [1].
Co możesz zrobić na co dzień:
- rano odrzuć kołdrę i zostaw materac odsłonięty, zanim zaścielisz łóżko,
- regularnie wietrz sypialnię,
- nie kładź materaca na podłodze ani na litej płycie, bo uniemożliwiają one wentylację od spodu,
- nie susz materaca na słońcu.
W przypadku zalania lub zamoczenia materac susz w pozycji poziomej, nie odwracając go. Ewentualne zabrudzenia przecieraj wilgotną ściereczką. Materaca nie należy czyścić chemicznie, prać na mokro ani czyścić parą wodną.
Stelaż: niewidoczna połowa sukcesu
Nawet najlepszy materac szybciej się odkształci na złym podłożu. Materac powinien leżeć na podstawie, która umożliwia dostęp powietrza, a odstępy między listwami stelaża nie mogą być większe niż 3–4 cm. Przy większych odstępach materac ugina się między listwami, a sprężyny i pianki pracują nierówno.
Raz na jakiś czas, np. przy obracaniu materaca, sprawdź stelaż: czy żadna listwa nie jest pęknięta, wygięta albo nie wypadła z mocowania. Pęknięta listwa to częsty powód „dołka” w materacu, który wcale nie wynika ze zużycia samego materaca.
Pokrowiec i ochraniacz
Ponieważ samego materaca nie pierze się, cała higiena opiera się na tym, co leży na nim. Dwie warstwy ochrony robią różnicę:
- zdejmowany pokrowiec na zamek, który można wyprać zgodnie z instrukcją na metce,
- ochraniacz kładziony na materac pod prześcieradłem, który łatwo zdjąć i wyprać częściej niż pokrowiec.
Jeśli w domu są małe dzieci, osoba starsza lub zwierzę, które śpi w łóżku, rozważ ochraniacz wodoodporny, np. ochraniacz PENPU z warstwą pochłaniającą wilgoć i nieprzemakalnym spodem. Różnice między pokrowcem a ochraniaczem oraz sposób dobrania rozmiaru opisujemy w poradniku Pokrowiec czy ochraniacz na materac?, a wszystkie modele znajdziesz w kolekcji pokrowce i ochraniacze.
Plan pielęgnacji w jednej tabeli
| Jak często | Co zrobić | Po co |
|---|---|---|
| Codziennie | Odsłonić materac rano na kilkanaście minut, przewietrzyć sypialnię | Odprowadzenie wilgoci z nocy |
| Co 1–2 tygodnie | Wyprać prześcieradło; ochraniacz według potrzeby i zaleceń producenta | Usunięcie potu, naskórka i kurzu |
| Średnio co 3 miesiące | Obrócić materac; przy okazji sprawdzić listwy stelaża | Równomierne zużycie, dłuższa żywotność |
| Kilka razy w roku | Zdjąć i wyprać pokrowiec zgodnie z metką; odkurzyć materac | Higiena, mniej kurzu |
| Od razu | Plamę przetrzeć wilgotną ściereczką; po zalaniu suszyć na płasko | Ograniczenie wnikania wilgoci w głąb |
Częstotliwość prania prześcieradła i pokrowca to wskazówki praktyczne, nie normy. Dostosuj je do tego, ile się pocisz, czy w łóżku śpi zwierzę i czy ktoś w domu ma alergię.
Topper: ochrona i zmiana komfortu
Materac nawierzchniowy, czyli topper, kładziony na materac, przyjmuje na siebie część codziennego zużycia i zmienia odczucie twardości bez wymiany całego materaca. Przykładowo nasz topper lateksowy ma ok. 3,5–4 cm wysokości, gumki mocujące zapobiegające przesuwaniu i zdejmowany pokrowiec, który można prać do 40°C. Modele znajdziesz w kolekcji materace nawierzchniowe.
Dla kogo NIE jest topper: nie naprawi materaca, który ma już trwałe wgłębienie albo uszkodzone sprężyny. Na zapadniętym materacu topper również się zapadnie.
Kiedy wymienić materac
Nie ma jednej daty ważności. Często podaje się orientacyjnie 6–8 lat, ale dużo zależy od materiałów, wagi użytkowników i tego, jak materac był traktowany. W jednym z badań uczestnicy spali na własnych łóżkach średnio 9,5-letnich, a po wymianie na nowe, średnio twarde materace zgłaszali lepszą jakość snu i mniejszy dyskomfort pleców [2]. Było to niewielkie badanie bez grupy kontrolnej, więc traktuj je jako wskazówkę, nie dowód.
Sygnały, że materac nadaje się do wymiany:
- widoczne, trwałe wgłębienie, które nie znika po obróceniu,
- wyczuwalne sprężyny lub „górki” pod ciałem,
- budzisz się z bólem lub sztywnością, które znikają po kilku godzinach, a na innym łóżku, np. w hotelu, śpisz lepiej,
- materac skrzypi lub wyraźnie zmienił twardość,
- zapach lub plamy, których nie da się usunąć.
Ból, który utrzymuje się w ciągu dnia, promieniuje do nóg albo pojawił się nagle, to sprawa dla lekarza lub fizjoterapeuty. Materac może poprawić komfort snu, ale nie leczy.
Najczęstsze pytania
Jak długo materac musi leżeć po rozpakowaniu z próżni?
48–72 godziny na stelażu łóżka, aż odzyska pełną objętość. Można na nim spać, gdy wróci do właściwego kształtu. Materaca nie przechowuj w opakowaniu próżniowym dłużej niż ok. 10 dni.
Jak często obracać materac?
Średnio raz na 3 miesiące. Przy materacu dwustronnym o dwóch twardościach obrót głowa–nogi zachowuje twardość, a odwrócenie na drugą stronę ją zmienia.
Czy można wyprać materac?
Nie. Materaca nie pierze się na mokro, nie czyści parą ani chemicznie. Pierze się zdejmowany pokrowiec, zgodnie z instrukcją na metce, a plamy na materacu przeciera wilgotną ściereczką.
Co zrobić, gdy materac zostanie zalany?
Zebrać jak najwięcej płynu ręcznikiem, zdjąć pokrowiec i suszyć materac w pozycji poziomej, nie odwracając go i nie wystawiając na słońce. Na przyszłość warto użyć ochraniacza wodoodpornego.
Czy można położyć materac na podłodze?
Nie jest to zalecane. Podłoga i lita płyta uniemożliwiają wentylację od spodu, a wilgoć gromadzi się w materacu. Lepszy jest stelaż z listwami w odstępach do 3–4 cm.
Czy materac z kokosem wymaga innej pielęgnacji?
Nie, obowiązują te same zasady. Różnice między kokosem a pianką opisujemy w poradniku Materac z kokosem czy piankowy?.
Podsumowanie
Dbanie o materac to głównie kilka nawyków: rozpakować go szybko i dać mu 48–72 godziny, położyć na przewiewnym stelażu, codziennie wietrzyć, obracać średnio co 3 miesiące, a od brudu i wilgoci chronić go pokrowcem i ochraniaczem. Samego materaca nie pierzemy. Gdy pojawią się trwałe wgłębienia albo budzisz się obolały, a na innym łóżku śpisz lepiej, czas pomyśleć o wymianie.
Źródła
- [1] Arlian LG, Neal JS, Morgan MS i wsp. Reducing relative humidity is a practical way to control dust mites and their allergens in homes in temperate climates. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2001;107(1):99–104. PubMed 11149998
- [2] Jacobson BH, Boolani A, Smith DB. Changes in back pain, sleep quality, and perceived stress after introduction of new bedding systems. Journal of Chiropractic Medicine. 2009;8(1):1–8. PubMed 19646380